De verwarring voorbij

 

Een verkennend onderzoek naar

de positie van het modelcontract

in de huidige energiemarkt 

Nijmegen, juni 2017

 

 

Download hier onderstaand onderzoeksrapport in pdf

Inhoud

 

  1. Inleiding
    • 1.1 Aanleiding
    • 1.2 Het modelcontract
    • 1.3 Onderzoeksvragen
    • 1.4 Beperkingen van het onderzoek

  2. Uitvoering van het onderzoek
    • 2.1 Onderzoek naar deelvraag 1: de energieleveranciers
      • 2.1.1 Het doorlopen van het proces om een modelcontract af te sluiten
      • 2.1.2 Inventarisatie van de modelcontracten
      • 2.1.3 Telefonische interviews
    • 2.2 Onderzoek naar deelvraag 2: de ACM
      • 2.2.1 Vragen aan de ACM
  1. Onderzoeksresultaten
    • 3.1 Beantwoording deelvraag 1: de energieleveranciers
      • 3.1.1Het afsluiten van een modelcontract
      • 3.1.2 Inventarisatie van contracten
      • 3.1.3 Telefonische interviews
    • 3.2 Beantwoording deelvraag 2: de ACM
      • 3.2.1 Opstelling van de ACM
    • 3.3 Beantwoording van de hoofdvraag: de positie van het modelcontract

  2. Conclusie

  3. Aanbevelingen
    • 5.1 Mogelijke vervolgonderzoeken
    • 5.2 Handhaving
    • 5.3 De toekomst van het modelcontract: afschaffen of verbeteren?

  4. Bijlagen
    • 6.1 Bijlage 1: Resultaten inventarisatie van energiecontracten
    • 6.2 Bijlage 2: Automatische contracten na afloop contract voor bepaalde tijd
    • 6.3 Bijlage 3: Vragen en antwoorden ACM

  

1 Inleiding

 

1.1 Aanleiding

Energiecontracten waarin overstappende consumenten een welkomstkorting wordt geboden, scoren bijna zonder uitzondering altijd het beste in de online energievergelijker van Energieleveranciers.nl. Begin 2017 viel het medewerkers van Energieleveranciers.nl echter op dat een van de contracten zonder welkomstkorting ook een zeer hoge positie in de energievergelijker had bereikt. Dit betrof een zogeheten modelcontract, een contract dat alle energieleveranciers wettelijk verplicht zijn aan te bieden. Dit modelcontract scoorde goed in de prijsvergelijker als gevolg van de zeer lage tarieven die de energieleverancier ermee aan de consument berekende.


Het voor de consument wel zeer aantrekkelijke contract viel echter niet via de website van Energieleveranciers.nl af te sluiten. Ook op de website van de energieleverancier zelf bleek het niet aan te vragen. Het leek erop dat een consument dit contract in de praktijk nooit zou kunnen afsluiten.


Deze constatering was aanleiding voor Energieleveranciers.nl een verkennend onderzoek te doen naar de positie die het modelcontract inneemt in de huidige energiemarkt. Energieleveranciers.nl vindt het als intermediair tussen consumenten en energieleveranciers namelijk belangrijk het volledige aanbod in de energiemarkt te tonen. Daarom neemt Energieleveranciers.nl in principe de tarieven van alle energiecontracten die energieleveranciers doorgeven – inclusief de modelcontracten – , mee in zijn online energievergelijker.


Energieleveranciers.nl vindt het echter ook belangrijk dat consumenten in die energievergelijker relevante en betrouwbare informatie vinden. De hierboven beschreven ervaring was een indicatie dat in dat opzicht kritisch gekeken zou moeten worden naar de relevantie van modelcontracten. Het onderhavige rapport is een verslag van het onderzoek dat medewerkers van Energieleveranciers.nl in de periode van maart tot juni 2017 hebben uitgevoerd naar de positie van het modelcontract.

  

1.2 Het modelcontract

Het modelcontract is een contract dat de Autoriteit Consument & Markt (ACM) in 2012 heeft opgesteld en aan energieleveranciers verplicht heeft gesteld. Elke energieleverancier moet het modelcontract daardoor in zijn aanbod opnemen. Het doel daarvan is het voor consumenten eenvoudiger te maken de verschillende leveranciers met elkaar te vergelijken en de voor hen juiste keuze in energieleverancier te maken.


Het modelcontract is een gestandaardiseerd contract met vijf vaste onderdelen, waarin dezelfde energietermen gehanteerd worden. Ieder modelcontract moet aan de volgende voorwaarden voldoen:

  • een looptijd voor onbepaalde tijd;
  • variabele energietarieven;
  • een opzegtermijn van maximaal een maand.

 

1.3 Onderzoeksvragen

De hoofdvraag waarnaar de medewerkers van Energieleveranciers.nl onderzoek hebben gedaan, is:

 

‘Wat is de positie van het modelcontract in de huidige energiemarkt?’
 

Om de hoofdvraag te kunnen beantwoorden, zijn achtereenvolgens de antwoorden gezocht op de volgende twee deelvragen:

  1. Hoe hanteren de energieleveranciers het modelcontract?
  2. Welke opstelling neemt de ACM als toezichthouder in tegenover de handelwijze van energieleveranciers jegens het modelcontract?

 

1.4 Beperkingen van het onderzoek

Voor het onderzoek is uitsluitend gekeken naar de energiecontracten voor de Nederlandse markt van de 26 energieleveranciers die voorkomen in de energievergelijker van Energieleveranciers.nl.

In het onderzoek is alleen uitgegaan van de tarieven die deze energieleveranciers begin 2017 berekenden.

Energieleveranciers.nl had de wens de onderzochte energieleveranciers te anonimiseren. Daarom worden die in de tabellen met de onderzoeksresultaten (Bijlage 1 t/m 3) slechts aangeduid met de letters A tot en met Z.

 

2 Uitvoering van het onderzoek

 

2.1 Onderzoek naar deelvraag 1: de energieleveranciers

Het onderzoek naar het antwoord op de eerste deelvraag – hoe hanteren energieleveranciers het modelcontract – bestond uit de volgende drie onderdelen:

  1. het doorlopen van het proces om een modelcontract af te sluiten;
  2. een inventarisatie van de contracten en de bijbehorende tarieven op de websites van 26 energieleveranciers;
  3. telefonische interviews met vertegenwoordigers van de energieleveranciers.

2.1.1 Het doorlopen van het proces om een modelcontract af te sluiten

Het onderdeel ‘onderzoek naar het proces om een modelcontract af te sluiten’ vloeide direct voort uit de aanleiding voor dit onderzoek, namelijk de onmogelijkheid om een modelcontract dat in de energievergelijker voorkwam, af te sluiten. Hiervoor hebben medewerkers van Energieleveranciers.nl zich online voorgedaan als klant en probeerden zowel via vergelijkingssites als via de websites van de energieleveranciers het modelcontract af te sluiten. Zo konden zij per energieleverancier constateren hoe moeilijk of gemakkelijk het is daarbij een modelcontract af te sluiten.

Bij één energieleverancier, bij wie het onmogelijk bleek op de website ook maar iets over het modelcontract te vinden, heeft Energieleveranciers.nl een zogenoemde ‘mysterie guest’ ingeschakeld. Die nam direct contact op met de energieleverancier als consument die telefonisch een modelcontract wilde afsluiten, en informeerde naar in hoeverre dat mogelijk was.

  

2.1.2 Inventarisatie van de modelcontracten

Door alle contracten op de websites van de leveranciers te inventariseren en de tarieven te vergelijken, brachten de onderzoekers het volgende in kaart:

  1. hoeveel energieleveranciers een apart modelcontract aanbieden;
  2. hoeveel energieleveranciers zowel een modelcontract als een variabel energiecontract voor onbepaalde tijd aanbieden;
  3. in welke mate variabele energiecontracten voor onbepaalde tijd overeenkomen met het modelcontract;
  4. in welke mate modelcontracten op websites van energieleveranciers deel uitmaken van het aanbod;
  5. In welke mate het modelcontract op websites van leveranciers apart als zodanig vermeld wordt;
  6. Bij hoeveel leveranciers het modelcontract via de website online aan te vragen is.


2.1.3 Telefonische interviews

Als derde stap belden de medewerkers van Energieleveranciers.nl de 26 energieleveranciers op om hen over het modelcontract te ondervragen. Dat was nodig om te kunnen achterhalen welke energiecontracten energieleveranciers automatisch laten ingaan op het moment dat een contract met een vaste looptijd afloopt en de klant geen actie onderneemt. Deze vraag werd dan ook aan de energieleveranciers voorgelegd.

 

2.2 Onderzoek naar deelvraag 2: de ACM

 

2.2.1 Vragen aan de ACM

Om een antwoord te krijgen op deelvraag 2 – welke opstelling neemt de ACM als toezichthouder in tegenover de handelwijze van energieleveranciers jegens het modelcontract – nam Energieleveranciers.nl na het onderzoek naar de handelwijze van de energieleveranciers contact op met de ACM en vroeg een reactie van de toezichthouder op de verkregen informatie. Dat ging in de vorm van drie vragenrondes via e-mail. Energieleveranciers.nl legde daarin de volgende vragen voor aan de ACM:

  1. Gelden de regels zoals opgesteld voor het modelcontract ‘als standaard’ voor alle andere vrije contractvormen?
  2. Welk contract moet een consument krijgen wanneer zijn vaste looptijd contract eindigt en hij niet kiest voor een verlenging naar een ander vaste-looptijdcontract?
  3. In Artikel 52ca, eerste lid, van de Gaswet en Artikel 95na, eerste lid, van de Elektriciteitswet 1998 staat dat leveranciers verplicht zijn een modelcontract ‘aan te bieden’. Wat houdt ‘aanbieden’ concreet in?
  4. Leveranciers zijn verplicht een modelcontract aan te bieden. Moet dat ook als modelcontract herkenbaar zijn? Ofwel, moet dat de letterlijk de naam 'Modelcontract' hebben? Of mag het modelcontract ook anders heten, mits het gelijke voorwaarden heeft?
    5. Vindt de ACM dat een vergelijkingssite als Energieleveranciers.nl alle modelcontracten moet meenemen in zijn vergelijking om zo volledig mogelijk te zijn?

 

3 Onderzoeksresultaten

 

3.1 Beantwoording deelvraag 1: de energieleveranciers

 

3.1.1 Het afsluiten van een modelcontract

In een aantal gevallen bleek het modelcontract niet aan te vragen via de vergelijkingssite. De consument moet daarvoor naar de website van de betreffende leverancier. Bij twaalf energieleveranciers wordt het modelcontract wel op de eigen website vermeld, maar is dat vervolgens niet online aan te vragen. De consument krijgt een ander contract met dezelfde voorwaarden aangeboden. De tarieven daarvan zijn echter aanzienlijk hoger dan die in het gepresenteerde modelcontract.

Het prijsverschil tussen het modelcontract en het daadwerkelijk aangeboden contract kan voor een huishouden met een gemiddeld energieverbruik oplopen tot bijna € 300,- per jaar.


In de mystery call naar een van de energieleveranciers gaf de pseudoklant specifiek aan dat hij een modelcontract wilde afsluiten. De leverancier gaf daarop aan dat dit erg ingewikkeld is omdat het voor de leverancier administratief lastig te verwerken zou zijn. Alle resultaten van het onderzoek naar het afsluiten van een modelcontract zijn verwerkt in de tabellen in Bijlage 1.

  

3.1.2 Inventarisatie van contracten

Voor dit onderzoekonderdeel zijn de voorwaarden en de tarieven in contracten die voorkomen op de vergelijkingswebsite van Energieleveranciers.nl geïnventariseerd.

Dit leverde onder meer de volgende constateringen op:

  • Vier van de 26 energieleveranciers hebben geen modelcontract.
  • Sommige energieleveranciers hanteren zeer lage prijzen in de modelcontracten die zij op vergelijkingssites presenteren. Daardoor scoren die contracten goed in de energieprijsvergelijking.
  • Niet iedere leverancier hanteert dezelfde naam voor het modelcontract. Een contract dat volledig overeenkomt met het modelcontract wordt soms een variabel contract voor onbepaalde tijd genoemd.
  • Één energieleverancier gaf op zijn website aan dat de consument aan het feit dat het modelcontract op de website werd vermeld, geen rechten kon ontlenen.

De volledige resultaten van de inventarisatie zijn verwerkt in de tabellen in Bijlage 1.

 

3.1.3 Telefonische interviews

De telefonische interviews over de contracten die ingaan nadat een contract voor bepaalde tijd afloopt, leverden de volgende informatie op:

  • 15 leveranciers laten het modelcontract ingaan wanneer een contract voor bepaalde tijd afloopt, andere leveranciers niet.
  • 11 van de 26 leveranciers laten een ander variabel contract dan het modelcontract ingaan op het moment dat het contract met bepaalde tijd afloopt. Bij vijf van hen zijn de tarieven daarvan hoger dan die van het modelcontract.

De volledige resultaten van de interviews met de energieleveranciers, zijn verwerkt in de tabellen in Bijlage 2.

 

3.2 Beantwoording deelvraag 2: de ACM

 

3.2.1 Opstelling van de ACM

Uit de antwoorden van de ACM op de vragen van Energieleveranciers.nl kwam het volgende naar voren.

  1. De enige eis die de ACM aan energieleveranciers stelt, is dat die het modelcontract als zodanig herkenbaar – dus onder de naam modelcontract – op hun website presenteren. Het letterlijke antwoord van de ACM op de vraag over wat de ACM beschouwt als aanbieden, luidde:
    “Het aanbieden van het modelcontract houdt in:
    - dat er geen verplichting voor leveranciers is om kleinverbruikers actief te benaderen met een aanbieding tot levering volgens een modelcontract;
    - dat het modelcontract bij iedere aanbieder op zijn website op een herkenbare en vindbare wijze wordt geplaatst.”
    ‘Een daadwerkelijke mogelijkheid voor consumenten om het modelcontract af te sluiten’ maakte geen deel uit van het antwoord van de ACM op de vraag wat zij ziet als ‘aanbieden van een modelcontract’.
  2. Energievergelijkers als Energieleveranciers.nl zijn niet verplicht modelcontracten in hun vergelijkingen mee te nemen.

 

Bijlage 3 bevat de volledige vraagstelling aan en beantwoording door de ACM.

 

3.3 Beantwoording hoofdvraag: de positie van het modelcontract

Uit de beantwoording van de deelvragen van dit onderzoek valt op te maken dat energieleveranciers zich, bewust of onbewust, niet altijd aan de regels houden met betrekking tot het modelcontract. Het lijkt voor hen een onbelangrijk onderdeel te zijn van hun aanbod, hoogstens geschikt om de energieleverancier beter te laten scoren op vergelijkingssites. Consumenten kunnen het modelcontract soms niet eens afsluiten.

De ACM schijnt deze handelwijze van energieleveranciers geen probleem te vinden zolang die maar voldoen aan de plicht tot melding maken van het modelcontract op hun websites. Toch zijn 4 energieleveranciers die geen modelcontract op hun website presenteren, actief op de Nederlandse markt.

De ACM stelt daarnaast aan energieleveranciers niet de eis dat consumenten het modelcontract ook daadwerkelijk kunnen afsluiten.

De hoofdvraag van dit onderzoek is ‘wat is de positie van het modelcontract in de huidige energiemarkt’. Op basis van bovenstaande bevindingen luidt het antwoord op die vraag dat het modelcontract momenteel geen rol van betekenis speelt op de energiemarkt en voor consumenten eerder een verwarrend dan een verhelderend effect heeft.

 

4 Conclusie

Het doel van het modelcontract is het voor consumenten eenvoudig te maken energieleveranciers met elkaar te vergelijken, zodat het voor hen gemakkelijk is een juiste keuze in energieleverancier te maken. Uit dit onderzoek is echter gebleken dat het modelcontract voor consumenten eerder verwarrend werkt. Het speelt in de energiemarkt geen rol van betekenis, maar consumenten krijgen de tarieven van de modelcontracten wel gepresenteerd. Door de wijze waarop sommige energieleveranciers met het modelcontract omgaan, kunnen consumenten daardoor in de fase dat zij energieleveranciers vergelijken, gunstiger tarieven voorgespiegeld krijgen dan die hun uiteindelijk bij het daadwerkelijk afsluiten van een energiecontract berekend worden.

Daarmee is het modelcontract voor energieprijsvergelijking een potentieel verstorend element geworden. Het is voor energievergelijkers als Energieleveranciers.nl dan ook gerechtvaardigd niet ieder modelcontract nog automatisch in de energieprijsvergelijking op te nemen, maar eerst kritisch te bezien of een modelcontract relevant is en of met opname ervan in de prijsvergelijker de consument betrouwbaar wordt geïnformeerd.

 

5 Aanbevelingen

 

5.1 Mogelijke vervolgonderzoeken

Dit rapport betreft een verkennend onderzoek naar de rol van het modelcontract op de energiemarkt. Er is geen onderzoek gedaan naar de mening over en de visie op het modelcontract van marketeers en leidinggevenden van energieleveranciers. Een dergelijk onderzoek kan een nog duidelijker beeld geven van de positie van het modelcontract op de energiemarkt.

 

5.2 Toezicht

Tijdens het contact tussen Energieleveranciers.nl en de ACM, gaf de ACM het volgende aan: “Indien u de bevindingen uit uw onderzoek met ons wilt delen dan zullen wij die bevindingen zien als een signaal. Een dergelijk signaal kan ACM gebruiken bij haar toezichtwerkzaamheden.”

Energieleveranciers.nl meent dat dit rapport een aantal duidelijke signalen bevat die de ACM bij haar toezichtwerkzaamheden kan gebruiken. Het is goed dat de ACM deze signalen serieus wil nemen. Energieleveranciers.nl hoopt dat de ACM daarbij ook de onderstaande aanbevelingen (5.3) op basis van de bevindingen van dit onderzoek serieus in overweging zal nemen.

  

5.3 Toekomst van het modelcontract: afschaffen of verbeteren?

Energieleveranciers.nl is niet voor afschaffing van het modelcontract. Het pleit er wel voor er meer uit te halen voor de consument. Er moet op de markt een contract zijn waarbij consumenten – die bijvoorbeeld nog nooit van energieleverancier zijn overgestapt, of die uit een contract met vaste looptijd komen – glashelder kunnen weten wat dat contract inhoudt. Dit contract moet bij alle energieleveranciers dezelfde naam en voorwaarden hebben. Het huidige modelcontract leent zich daar uitstekend voor. Energieleveranciers.nl stelt dan ook voor:

  • Laat de opzet van het modelcontract ongewijzigd, maar verander de naam; bijvoorbeeld in ‘basiscontract’ om verwarring te voorkomen.
  • Stel verplicht dat de consument automatisch dit contract krijgt als die zijn contract voor bepaalde tijd zonder actie zijnerzijds laat aflopen.
  • Laat dit contract als zodanig herkenbaar en online aan te vragen zijn op de websites van energieleveranciers.

Met dit advies gaat Energieleveranciers.nl naar de ACM en hoopt hiermee nog meer transparantie en duidelijkheid op de energiemarkt te bereiken. 

  

6 Bijlagen

 

Bijlage 1: Resultaten inventarisatie van energiecontracten


Tabel 1: Tarieven en aanvraagbaarheid

Tabel 1: Tarieven en aanvraagbaarheid

 

Tabel 2: Vindbaarheid modelcontracten

 

  

Bijlage 2: Automatische contracten na afloop contract voor bepaalde tijd

 

Leverancier

Na afloop vaste contract:
Modelcontract

Na afloop vaste contract:
Ander variabel contract onbepaalde tijd

A

 

X

B

X

 

C

 

X

D

Hetzelfde contract

Hetzelfde contract

E

Hetzelfde contract

Hetzelfde contract, maar heeft andere naam

F

X

 

G

 

X

H

 

X

I

X

 

J

 

X

K

X

 

L

X

 

M

 

X

N

X

 

O

 

X

P

X

 

Q

X

 

R

 

X

S

X

 

T

 

X

U

 

X

V

X

 

W

X

 

X

Onduidelijk

Onduidelijk

Y

 

X

Z

 

X

  

  

Bijlage 3: Vragen en antwoorden ACM

 

Hieronder staan de vragen die Energieleveranciers.nl voorlegde aan de ACM met de antwoorden van de ACM daarop.

 

  1. Gelden de regels zoals opgesteld voor het modelcontract ‘als standaard’ voor alle andere energiecontracten?
    Het modelcontract voldoet aan de consumentenregelgeving. Elke andere contractsvorm moet ook aan die regelgeving voldoen. Een leidraad hiervoor vormt het document informatievoorziening op de consumentenmarkt voor energie.

          

  1. Welk contract moet de consument krijgen wanneer zijn vaste looptijd contract eindigt en hij niet kiest voor een verlenging naar een ander vaste looptijd contract?Indien een consument na zijn initiële overeenkomst met vaste looptijd bij dezelfde leverancier blijft maar geen vaste looptijd overeenkomst afspreekt dan komt hij in een overeenkomst met onbepaalde looptijd met een variabel tarief. Dat hoeft niet het modelcontract te zijn. Voorwaarde is wel dat de overeenkomst dan met een opzegtermijn van 30 dagen opgezegd kan worden zonder opzegvergoeding.

  

  1. In Artikel 52ca, eerste lid, van de Gaswet en Artikel 95na, eerste lid, van de Elektriciteitswet 1998 staat dat leveranciers verplicht zijn een modelcontract ‘aan te bieden’. Wat houdt ‘aanbieden’ concreet in?
    Dit houdt in:
    - dat er geen verplichting voor leveranciers is om kleinverbruikers actief te benaderen met een aanbieding tot levering volgens een modelcontract.
    - dat het modelcontract bij iedere aanbieder op zijn website op een herkenbare en vindbare wijze wordt geplaatst.

 

De antwoorden op onze aanvullende vragen:

  1. Leveranciers zijn verplicht om een modelcontract aan te bieden. Moet dat ook als modelcontract herkenbaar zijn? Dus de letterlijk de naam 'Modelcontract' hebben. Of mag het modelcontract ook anders heten, mits het gelijke voorwaarden heeft?
    Bij de vaststelling van het modelcontract in 2012 is bepaald, “Het modelcontract is herkenbaar, zowel in de naam als op de website van de energieleveranciers.” zie link, https://www.acm.nl/nl/publicaties/publicatie/4670/Vaststelling-Modelcontract/
    Bij de vaststelling van het nieuwe modelcontract is dit ongewijzigd. https://www.acm.nl/nl/publicaties/publicatie/15216/Voorstel-nieuw-modelcontract-voor-energieleveranciers/

    Dit betekent dat:
  • Iedere leverancier het modelcontract moet aanbieden,
  • Het in naam herkenbaar moet zijn als modelcontract.
  • Ook op de website herkenbaar moet zijn als modelcontract.

    Voor het indienen van een vergunningaanvraag eisen wij dat het modelcontract 1 op 1 overgenomen wordt. Dat betekent dat in de naam en in de contracttekst staat dat het het modelcontract is.

 

  1. Vindt de ACM dat wij als vergelijkingssite alle modelcontracten moeten meenemen in onze vergelijking om zo volledig mogelijk te zijn?
    Het is aan de vergelijker om te bepalen hoe volledig hij is. Hij moet wel aangeven of hij alle producten vergelijkt of niet. Doet hij dat niet dan is het onduidelijk of het wel een volledige vergelijking is of niet.

Energie vergelijken

Op Energieleveranciers.nl kunt u eenvoudig prijzen van energie vergelijken. Onze energie prijsvergelijking is 100% betrouwbaar.